Udar mózgu może w jednej chwili zmienić sposób, w jaki człowiek mówi, rozumie wypowiedzi innych osób, czyta, pisze i komunikuje swoje potrzeby. Osoba, która przed udarem swobodnie rozmawiała z rodziną, pracowała i samodzielnie funkcjonowała, może nagle mieć trudność ze znalezieniem właściwego słowa, zrozumieniem pytania czy zbudowaniem prostego zdania.

Jedną z możliwych konsekwencji uszkodzenia mózgu jest afazja.

W takiej sytuacji istotnym elementem rehabilitacji może być terapia neurologopedyczna. Jej celem nie jest jedynie "ćwiczenie mówienia", ale przede wszystkim wspieranie pacjenta w odzyskiwaniu możliwie skutecznej komunikacji i jak największej samodzielności w codziennym życiu.

Czym jest afazja?

Afazja to zaburzenie funkcji językowych powstałe na skutek uszkodzenia struktur mózgu odpowiedzialnych za przetwarzanie języka. Jedną z najczęstszych przyczyn afazji u osób dorosłych jest udar mózgu.

W zależności od lokalizacji i rozległości uszkodzenia trudności mogą wyglądać bardzo różnie.

U jednej osoby największym problemem będzie nazywanie przedmiotów. Pacjent wie, co chce powiedzieć, ale nie może znaleźć odpowiedniego słowa. U innej pojawią się trudności w rozumieniu kierowanych do niej wypowiedzi. Jeszcze inna osoba będzie wypowiadała pojedyncze słowa, mimo że przed udarem posługiwała się rozbudowanymi zdaniami.

Afazja może również wpływać na czytanie i pisanie.

Dlatego nie ma jednego zestawu ćwiczeń odpowiedniego dla wszystkich osób po udarze. Terapia powinna wynikać z indywidualnej diagnozy.

Jak może objawiać się afazja po udarze?

Rodzina często jako pierwsza zauważa, że sposób komunikowania się chorego wyraźnie się zmienił.

Niepokojące mogą być m.in.:

• trudności w przypominaniu sobie nazw osób i przedmiotów,
• używanie niewłaściwych słów,
• zastępowanie jednego słowa innym,
• trudność w budowaniu zdań,
• wypowiedzi ograniczone do pojedynczych słów,
• problemy z rozumieniem pytań i poleceń,
• trudności z prowadzeniem rozmowy,
• problemy z czytaniem,
• trudności z pisaniem,
• trudność w powtarzaniu słów lub zdań.

Ważne jest również to, że problemy z mówieniem nie muszą oznaczać, że pacjent nie wie, co chce powiedzieć. Człowiek może zachowywać wiedzę, wspomnienia i intencję komunikacyjną, a jednocześnie mieć bardzo duże trudności z językowym przekazaniem swoich myśli.

Z tego powodu sposób komunikowania się z osobą z afazją ma ogromne znaczenie.

Afazja a dyzartria – czy to jest to samo?

Nie. Choć oba zaburzenia mogą wystąpić po udarze i wpływać na mowę, mają inne podłoże.

W afazji problem dotyczy przede wszystkim funkcji językowych – np. nazywania, rozumienia, budowania wypowiedzi, czytania czy pisania.

W dyzartrii zaburzona jest natomiast ruchowa realizacja mowy. Pacjent może wiedzieć dokładnie, co chce powiedzieć i prawidłowo budować wypowiedź, ale jego mowa może być niewyraźna, spowolniona, cicha lub mieć zmienioną melodię i tempo.

U jednej osoby mogą również współwystępować różne trudności. Dlatego przed rozpoczęciem terapii ważna jest ocena neurologopedyczna.

Kiedy rozpocząć terapię neurologopedyczną po udarze?

Jeżeli stan medyczny pacjenta na to pozwala, ocenę funkcji komunikacyjnych i odpowiednio dobrane oddziaływania warto rozpocząć możliwie wcześnie.

Nie oznacza to jednak, że po upływie kilku miesięcy od udaru jest "za późno" na terapię.

Mózg posiada zdolność do reorganizacji swojej pracy, określaną jako neuroplastyczność. Proces rehabilitacji może być długotrwały, a jego przebieg zależy od wielu czynników, m.in. rodzaju i rozległości uszkodzenia, stanu ogólnego pacjenta, współwystępujących zaburzeń oraz możliwości systematycznego uczestniczenia w terapii.

Nie można więc z góry określić, jak szybko i w jakim zakresie dana osoba odzyska utracone funkcje.

Jak wygląda pierwsza konsultacja neurologopedyczna po udarze?

Pierwsze spotkanie służy przede wszystkim poznaniu aktualnych możliwości i trudności pacjenta.

W gabinecie neurologopedycznym ocena może obejmować m.in.:

mowę spontaniczną – czy pacjent sam inicjuje wypowiedź, jak buduje zdania i czy potrafi przekazać podstawowe informacje;

rozumienie mowy – od prostych pytań i poleceń do bardziej złożonych komunikatów;

nazywanie – np. przedmiotów, czynności i ilustracji;

powtarzanie – pojedynczych głosek, sylab, słów i zdań, zależnie od możliwości pacjenta;

czytanie i rozumienie tekstu;

pisanie;

komunikację funkcjonalną – czyli to, w jaki sposób pacjent radzi sobie z przekazywaniem swoich potrzeb w codziennych sytuacjach.

W zależności od stanu pacjenta neurologopeda może również ocenić sprawność aparatu ustno-twarzowego, oddychanie, głos i inne funkcje istotne dla mowy.

Jeżeli występują problemy z jedzeniem lub połykaniem, wymagają one osobnej, odpowiednio ukierunkowanej oceny.

Jak wygląda terapia afazji?

Terapia jest dobierana indywidualnie. Nie istnieje jeden uniwersalny program dla wszystkich pacjentów z afazją.

W zależności od rodzaju trudności podczas spotkań możemy pracować m.in. nad rozumieniem wypowiedzi, nazywaniem, budowaniem zdań, prowadzeniem dialogu, czytaniem, pisaniem oraz komunikacją w sytuacjach codziennych.

Praca może rozpoczynać się od bardzo prostych zadań i stopniowo przechodzić do bardziej złożonych.

Przykładowo pacjent mający trudności z nazywaniem może początkowo pracować nad rozpoznawaniem i wskazywaniem przedmiotów, następnie nad ich nazywaniem, budowaniem prostych zdań i wykorzystaniem poznanych słów w rozmowie.

Najważniejszym celem nie jest jednak samo prawidłowe wykonanie ćwiczenia przy stoliku.

Terapia powinna przekładać się na codzienną komunikację pacjenta.

Dlatego pracujemy również nad sytuacjami, które mają znaczenie w jego życiu: poproszeniem o pomoc, poinformowaniem o bólu, przeprowadzeniem krótkiej rozmowy z bliską osobą czy przekazaniem swoich potrzeb.

Co zrobić, kiedy pacjent nie może mówić?

Brak lub znaczne ograniczenie mowy nie oznacza, że należy czekać z komunikacją do momentu jej powrotu.

W niektórych przypadkach można wprowadzić dodatkowe sposoby porozumiewania się, np. gest, wskazywanie, zdjęcia, symbole, zapisane słowa czy odpowiednio przygotowaną tablicę komunikacyjną.

Takie rozwiązania nie muszą zastępować terapii mowy. Mogą natomiast umożliwić pacjentowi skuteczniejsze komunikowanie podstawowych potrzeb w okresie, kiedy komunikacja werbalna jest znacznie ograniczona.

Jak rodzina może rozmawiać z osobą z afazją?

Bliscy mają bardzo ważną rolę w procesie rehabilitacji. Nie chodzi jednak o prowadzenie terapii przez cały dzień.

W codziennej rozmowie warto mówić spokojnie, używać stosunkowo krótkich komunikatów i dawać choremu więcej czasu na odpowiedź. Pomocne może być zadawanie jednego pytania naraz oraz ograniczenie dodatkowych bodźców, np. głośno grającego telewizora.

Nie należy automatycznie kończyć każdego zdania za pacjenta. Jeżeli potrzebuje pomocy, można zaproponować podpowiedź, gest, zapisanie słowa lub możliwość wskazania odpowiedzi.

Bardzo ważne jest również zwracanie się bezpośrednio do osoby z afazją, a nie wyłącznie do jej opiekuna.

Dorosły pacjent z zaburzeniem komunikacji nadal powinien być traktowany jak dorosły rozmówca.

Czy można ćwiczyć w domu?

Tak, ale ćwiczenia powinny być dostosowane do aktualnych możliwości konkretnego pacjenta.

Więcej nie zawsze oznacza lepiej. Wielokrotne wykonywanie zbyt trudnych zadań może powodować frustrację i zmęczenie.

Lepszym rozwiązaniem bywa krótka, regularna praca zgodna z zaleceniami neurologopedy oraz wykorzystywanie języka podczas naturalnych codziennych czynności.

Materiał może być związany z życiem pacjenta – rodziną, domem, zainteresowaniami, posiłkami, zakupami czy planem dnia. Dzięki temu ćwiczone umiejętności łatwiej wykorzystać poza gabinetem.

Jak długo trwa terapia afazji?

Nie ma jednej odpowiedzi.

Przebieg rehabilitacji zależy m.in. od rozległości i lokalizacji uszkodzenia mózgu, rodzaju afazji, wieku i ogólnego stanu pacjenta, innych problemów neurologicznych, czasu od udaru oraz możliwości regularnej terapii.

U części osób poprawa następuje stosunkowo szybko. U innych proces odzyskiwania funkcji językowych trwa miesiące lub dłużej.

Dlatego ostrożnie należy podchodzić zarówno do obietnic szybkiego "przywrócenia mowy", jak i stwierdzenia, że po określonym czasie od udaru terapia nie ma już sensu.

Cele powinny być ustalane indywidualnie i okresowo modyfikowane w zależności od postępów pacjenta.

Neurologopeda po udarze – Kielce

W Gabinecie Neurologopedycznym Agnieszka Mrowiec w Kielcach prowadzę konsultacje i indywidualną terapię neurologopedyczną osób dorosłych z trudnościami w zakresie mowy, języka i komunikacji, m.in. po udarze i innych incydentach neurologicznych.

Plan postępowania ustalam indywidualnie na podstawie możliwości, potrzeb i aktualnego stanu pacjenta.

Dla osób, które ze względu na stan zdrowia mają trudność z dotarciem do gabinetu, możliwa jest również wizyta neurologopedyczna w domu.

Kiedy warto umówić konsultację?

Konsultację warto rozważyć, jeśli po udarze pojawiły się trudności z mówieniem, rozumieniem wypowiedzi, nazywaniem, czytaniem, pisaniem lub codziennym komunikowaniem swoich potrzeb.

Wczesna ocena pozwala określić charakter trudności i zaplanować dalsze postępowanie.

Gabinet Neurologopedyczny Agnieszka Mrowiec
al. Solidarności 15A/26, 25-323 Kielce
tel. +48 790 297 548

UMÓW KONSULTACJĘ NEUROLOGOPEDYCZNĄ